İŞTE MERSİNİ OLUŞTURAN DİNAMİKLER

Kavalali İbrahim Paşa Mersin topraklarını yönetirken Tanzimat fermanın ila ...

11.8.2018 10:51:00

Kavalali İbrahim Paşa Mersin topraklarını yönetirken Tanzimat fermanın ilan edilmiştir.Ferman, Osmanlı toplumu içindeki gayri Müslümlere ticaret serbestisi sağılıyordu. Artık iç Anadolu ,Kıbrıs, Girit, Lübnan ve  Mısır’da  yaşayan gayri müslümler, liman kentlerine yerleşip, ticaret yapabileceklerdi. 

Tarsus’ta  merkez ve kimi dağ köylerinde Rum ve Ermenilerde yaşıyor ve  Katolik , Ortodoks ve ermeni kiliseleri bulunuyordu.

 Tanzimat’ın getirdiği olanaklar, İmparatorluk sınırları içindeki tüm gayri müslümleri olduğu gibi,Tarsus’takileri de sevindirmiş, heyecanlandırmıştı..

 Mersin iskelesi hareketlendikçe, en başta Tarsus’tan olmak üzere, İç Anadolu ve diğer bölgelerden gayri müslümler Mersin’e taşınmaya başladılar.

1854 yılında  Kırım savaşı  nedeniyle  Osmanlı imparatorluğu Ruslara karşı aciz kalınca, İngiltere, Fransa ve İtalya’dan destek istedi.

Destekçi ülkeler destek karşılığı Osmanlıyı yeni tavizlere zorladılar.

Tanzimat fermanının sağladığı ticari ayrıcalıklara uygun idari sistemin yenilenmesi ve batı tipi kurumların kurulması isteniyordu. Çünkü, Osmanlı bürokrasisi, gayri müslümlere verilen ayrıcalıkları kabullenemiyor ve zorluklar çıkarıyordu.

 1856 yılında ilan edilen Islaat fermanı ile Osmanlı sınırlarının tamamı yabancıların giriş çıkışına açıldı  ve sistem yeni baştan   yapılanmaya başladı.

Mersin iskelesine yaklaşan yelkenciler, Süriye’den yeni yeni Arap grupları  getirirken, Islaat fermanı sonrası  İtalyan yelkenci ve tüccarlar, Mersini merkez edindiler. Öte yandan Kıbrıs, Girit , Lübnan , İskenderiye gibi kentlerden  tüccarlar akın akın gelmeye başladı.

SÜVEŞ KANALININ YAPIMI

Tam o günlerde başlayan Süveş Kanalın yapımı süreci , Mersin’in gelişmesine  çok büyük katkı yaptı.

Kanalının yapımına 1859 yılında başlandı ve 10 yıl sürdü.

 10 yıllık süre içinde 2.5 milyon işçinin çalıştığı  ve 125.000 işçinin iş kazalarında öldüğü kayıtlara geçti.

Kanalın inşasında gerekli olan kereste Toros dağlarından sağlandı.

2.5 milyon işçinin ne kadarı Mersin ve civarındandı?

Kerestelerin taşınması, gemilere yüklenmesi sırasında kaç Mersinli yaşamını yitirdi.

Mersin ve civarından kaç kişi kereste yüklü gemilerle süveş kanalına gitti?

10 yıl boyunca kanal yapımında çalışanlar, memleket özlemlerini nasıl giderdiler?

 Toros eteklerinde Ağaçları kesip, tomruk halin getirenlerle , tomrukları iskeleye taşıyıp, gemiye yükleyenler kimlerdi?

Orman köylüleri,yazın  kesim yapıyor, tomruk haline getiriyorlardı. Tomruklar  kışın yükselen müftü deresine bırakıyor ve denizde bekleyen gemilere yükleniyordu.

Müthiş bir ekonomik aktivite ve işbölümü doğmuştu; Kereste tüccarı, gemici, taşıyıcı, yükleyici, ağaçları kesip, tomruk halin getirenler.. 

Hem kereste ticareti yapan tüccarlar hem de bu ticaretin oluşturduğu iş gücünün Mersin’e yerleşmeye başladığı günlerden bahsediyoruz.

O yıllarda kereste ticareti için Mersin’e gelenler arasında Maruniler, Rumlar ve Levantenler bulunuyordu. Mersin’in en etkili aileleri arasında yer alan Nadirler, Sursoklar, Nacarlar,  Nakkaşlar ,Şaşatiler bu dönemde Mersin’e yerleştiler.

AMERİKAN İÇ SAVAŞI

 Mersin’in gelişmesine  Süveş kanalının yapımı  kadar  Amerikan iç savaşı da katkı yapmıştır.

 Çünkü,Amerikan pamuğu, İngilizler kanalıyla Avrupa’ya taşınıyordu.

 1860 yılında başlayan iç savaş nedeniyle, Avrupa’nın pamuk ihtiyacı karşılanamaz oldu.

 Hem İngilizler hem de Fransızlar Amik ovası ile Çukurova’nın iklim ve toprak yapısı açısından pamuk ekimine elverişli olduğunu daha önceden keşfetmişlerdi. Almanların da benzeri keşfi yaptıkları biliniyor.

 1861 yılında Çukurova’da ilk pamuk ekimi başladı.

 Ardından bütün ovaya pamuk plantasyonları kuruluyor.

 Ekilen pamukların Avrupa pazarlarına en kısa ve en karlı yollardan taşınması  en önemli sorun olmuştur.

Ancak o günlerde henüz Adana- Mersin karayolu bile yapılmamıştı.

 Ekonomik ihtiyaç önce karayolunun ardından demiryolunun yapımını sağladı.

1875 yılında bugünkü karayolu hizmete açılırken, aynı yıllarda Fransızlar Patişah’dan aldıkları izinle demiryolunun yapımına başladılar.

 1886 yılında demiryolu hizmete açıldı.

 Karayolu ve demiryolunun hizmete açılması, Mersin’in çehresini değiştirdi.

Artık her yol Mersin’e çıkıyordu.

 Amik ve Çukurova’nın pamukları balyalar halinde Mersin iskelesine getiriliyor ve oradan dünya pazarlarına sürülüyordu.

 Pamuğun ekimi, bakımı toplanması taşınması, gemilere yüklenmesi ve ihracat-ithalat  ilişkisi devasa bir ilişki ağı oluşturmuştu.

Süveş kanalı ve Amerikan iç savaşı, ticaret kenti olarak  Mersin’in kuruluşunu sağlamıştı.

Kentte bir anda pamuk ticaretine dayalı yeni yeni sektörler ortaya çıktı ve bu durum diğer sektörleri örneğin bankacılığın gelişmesi ve  han, hamam, eğitim kurumları., cami, kilise yapımlarını hızlandırdı.

Pamuk üreticisi, taşıyıcısı, yükleyicisi, aracı tüccarı, yelkencisi, gemicisi, tefecisi, indir bindiricisi, bankacısı, han  ve eğlence sahipliği. Kent yaşamı için gerekli olan bütün sektörler oluşmaya başlamıştı. 

LÜBNAN İÇ SAVAŞI

Lübnan tıpkı bugün başka ülkelerin hesap görme alanı olduğu gibi, 1860’larda da İngiliz ve Fransızların, süveş kanalı yapım çekişmesinin hesaplaşma yeri oldu.

 1848’li yıllarda Lübnan’da küçük küçük isyanlar olmuş ve Osmanlı kuvvetleri tarafından bastırılmıştı. Belki de o günlerde, karışıklıklardan kaçıp, Mersin köyü ile  Kazanlıya gelip, yerleşenler oldu.

 1860 ve 61 yılında Lübnan’da müthiş bir iç savaş başladı. Marunilerle Durziler arasında çıkan çatışmalar iki yıl sürdü. Fransızlar Marunileri destekliyordu. Lübnan  üç parçaya bölündü.

 İç savaştan kaçmak isteyen zengin ve orta sınıf Lübnanlılar paralarını, sermayelerini değerlendirecekleri, hem güvenli hem de ticarete açık  bir yere gitmek istiyorlardı.

Yeni ve hızla gelişen Mersin onları zaten cezb ediyordu.

 Hem stratejik –ticari konumu hem de levanten kültürüne ait göçmenlerin yerleşimi nedeniyle çekim merkeziydi Mersin.

 İşte ta  o günlerde Maruni ve Katolik Araplarla birlikte, Rum- Ermeni tüccarlarda Mersin’e yerleşmeye başladı.

Tanzimat ve Islat fermanın sağladı ortam; Süveş kanalının yapımı; Amerikan ve Lübnan iç savaşları.. 20 yıllık bu süre içinde Gökçeli bucağına bağlı olan Mersin köyü önce bucak merkezi ,arkasında kaza merkezi oldu ve Tarsus’la idari ilişkisi kesildi.

http://www.ufukturu.net/upload/mersin%20tarihi%20mirza%20turgut_manfas1404200409.jpg

 

  • PAYLAŞ :
  • Yazdır
  • |
  • Google
  • |
  • |
  • |
  • Digg
  • |
  • Del.icio.us




Kalan karakter